Σαφές μήνυμα προς την ελληνική κυβέρνηση στέλνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, απαντώντας σε ερώτηση του Αντιπροέδρου της LEFT και ευρωβουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Κώστα Αρβανίτη, για τις εξοντωτικές εφημερίες στα δημόσια νοσοκομεία. Η Κομισιόν υπενθυμίζει ότι ο χρόνος εφημερίας, όταν ο εργαζόμενος υποχρεούται να βρίσκεται στον χώρο εργασίας, λογίζεται εξ ολοκλήρου ως χρόνος εργασίας, ενώ ξεκαθαρίζει ότι οι συνεχόμενες 24ωρες εφημερίες χωρίς την προβλεπόμενη ανάπαυση δεν συνάδουν με την Οδηγία 2003/88/ΕΚ. Μια απάντηση που δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνειών και φέρνει ξανά στο προσκήνιο την ασφυκτική κατάσταση στο ΕΣΥ, την υποστελέχωση και τους κινδύνους για υγειονομικούς και ασθενείς.

Κόλαφος η απάντηση της Κομισιόν για τις εξαντλητικές εφημερίες στα νοσοκομεία του ΕΣΥ

Σαφή και ιδιαίτερα βαριά απάντηση για τις εξαντλητικές εφημερίες στα δημόσια νοσοκομεία έδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ύστερα από ερώτηση του Αντιπροέδρου της LEFT και ευρωβουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Κώστα Αρβανίτη.

Η απάντηση της Κομισιόν λειτουργεί ως πολιτικός και θεσμικός κόλαφος για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, όπου γιατροί και νοσηλευτές καλούνται συχνά να κρατήσουν όρθια τα νοσοκομεία μέσα από εξοντωτικά ωράρια, εφημερίες χωρίς επαρκή ανάπαυση και συνθήκες που αγγίζουν τα όρια της σωματικής και ψυχικής κατάρρευσης.

Αφορμή αποτέλεσε η καταγγελία ειδικευόμενης ιατρού, η οποία φέρεται να υποχρεώθηκε να πραγματοποιήσει συνεχόμενες 24ωρες εφημερίες επί πέντε ημέρες. Η υπόθεση ανέδειξε με τον πιο ωμό τρόπο το πρόβλημα της υποστελέχωσης στα δημόσια νοσοκομεία, αλλά και τις επικίνδυνες συνέπειες που μπορεί να έχουν τέτοιες πρακτικές τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τους ασθενείς.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπενθυμίζει ρητά ότι η Οδηγία 2003/88/ΕΚ κατοχυρώνει υποχρεωτικά τουλάχιστον έντεκα συνεχόμενες ώρες ημερήσιας ανάπαυσης ανά εικοσιτετράωρο. Διευκρινίζει, επίσης, ότι ακόμη και στις περιπτώσεις όπου επιτρέπονται παρεκκλίσεις για νοσοκομεία ή αντίστοιχες δομές υγείας, αυτές πρέπει να συνοδεύονται από ισοδύναμη αντισταθμιστική ανάπαυση, η οποία πρέπει να παρέχεται αμέσως μετά τον χρόνο εργασίας.

Το κρίσιμο σημείο της απάντησης είναι απολύτως σαφές: ο χρόνος εφημερίας, κατά τον οποίο ο εργαζόμενος υποχρεούται να παραμένει στον χώρο εργασίας ή σε άλλο σημείο που ορίζει ο εργοδότης, υπολογίζεται ως χρόνος εργασίας. Επομένως, εάν οι επαναλαμβανόμενες διαδοχικές 24ωρες εφημερίες δεν διακόπτονται από τις προβλεπόμενες έντεκα συνεχόμενες ώρες ανάπαυσης, τότε η κατάσταση αυτή δεν είναι σύμφωνη με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.

Με άλλα λόγια, η Κομισιόν λέει το αυτονόητο που στην Ελλάδα συχνά αντιμετωπίζεται ως πολυτέλεια: οι γιατροί δεν είναι μηχανές, οι νοσηλευτές δεν είναι αναλώσιμοι και η εξάντληση δεν μπορεί να βαφτίζεται «λειτουργία του συστήματος».

Η Επιτροπή επισημαίνει ακόμη ότι παρακολουθεί τη συμμόρφωση όλων των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, με την Οδηγία για τον χρόνο εργασίας. Ξεκαθαρίζει, μάλιστα, ότι εφόσον διαθέτει αποδεικτικά στοιχεία για παραβιάσεις της Οδηγίας 2003/88/ΕΚ, μπορεί να προβεί σε κάθε αναγκαία ενέργεια, σύμφωνα με το άρθρο 258 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή να κινηθεί ακόμη και διαδικασία επί παραβάσει κατά κράτους μέλους.

Η απάντηση αυτή εκθέτει πολιτικά την κυβέρνηση, η οποία δεν μπορεί να συνεχίσει να παρουσιάζει ως «κανονικότητα» την εξουθένωση των υγειονομικών. Οι εξαντλητικές εφημερίες δεν είναι απλώς εργασιακό ζήτημα. Είναι ζήτημα δημόσιας υγείας. Ένας γιατρός που έχει φτάσει στα όρια της κατάρρευσης δεν κινδυνεύει μόνο ο ίδιος· κινδυνεύει και ο ασθενής που περιμένει από αυτόν ψυχραιμία, ακρίβεια και καθαρή κρίση.

Η προστασία της υγείας και της ασφάλειας στην εργασία δεν είναι διαπραγματεύσιμη. Δεν είναι επικοινωνιακό σύνθημα, ούτε ευρωπαϊκό στολίδι για κυβερνητικές φιέστες. Είναι υποχρέωση. Και η ελληνική κυβέρνηση οφείλει να συμμορφωθεί με τις ευρωπαϊκές της δεσμεύσεις, αντί να πανηγυρίζει για μια πλασματική εικόνα βελτίωσης των εργασιακών συνθηκών, την ώρα που εργαζόμενοι εξαντλούνται, καταρρέουν και καλούνται να κρατήσουν όρθιο ένα σύστημα που στηρίζεται όλο και περισσότερο στην αυτοθυσία τους.

Η απάντηση της Κομισιόν αποκαλύπτει στην πράξη ότι οι παρεκκλίσεις από τον κανόνα της ημερήσιας ανάπαυσης δεν μπορούν να μετατρέπονται σε μόνιμο καθεστώς. Το εντεκάωρο δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι ελάχιστο όριο προστασίας. Και όταν αυτό παραβιάζεται, δεν έχουμε απλώς κακή διοίκηση. Έχουμε πιθανή παραβίαση του ενωσιακού δικαίου.

Η ερώτηση του Κώστα Αρβανίτη

Ερώτηση με αίτημα γραπτής απάντησης E-001778/2026/rev.1
προς την Επιτροπή
Άρθρο 144 του Κανονισμού
Κωνσταντίνος Αρβανίτης (The Left)

Θέμα: Εξαντλητικές εφημερίες στα νοσοκομεία του ΕΣΥ

Η υπόθεση εξαναγκασμού ειδικευόμενης ιατρού σε συνεχείς 24ωρες εφημερίες επί πέντε ημέρες επαναφέρει το ζήτημα της παραβίασης εκ μέρους της Ελλάδας του ενωσιακού δικαίου αναφορικά με τα όρια εργασίας και τις περιόδους ανάπαυσης των εργαζομένων στον τομέα υγείας και αναδεικνύει όχι μόνο την τεράστια υποστελέχωση και τις δυσμενείς και εξαντλητικές συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στους δημόσιους φορείς υγείας, αλλά και τους κινδύνους που εγκυμονούν τέτοιες πρακτικές για την προστασία της ασφάλειας και της υγείας των εργαζόμενων και των ασθενών.

Δεδομένων των προβλέψεων της οδηγίας 2003/88/ΕΚ, ερωτάται η Επιτροπή:

1. Θεωρεί ότι πρακτικές συνεχόμενων 24ωρων εφημεριών χωρίς επαρκή ανάπαυση συνάδουν με το ενωσιακό δίκαιο;
2. Πώς αξιολογεί τον κίνδυνο για την υγεία και την ασφάλεια τόσο των εργαζομένων όσο και των ασθενών από τέτοιες πρακτικές;
3. Προτίθεται να διερευνήσει πιθανή παραβίαση της οδηγίας από την Ελλάδα, βλ. απόφαση ΔΕΕ C-180/2014;

Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Απάντηση της εκτελεστικής αντιπροέδρου κ. Mînzatu
εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
29.6.2026

Για την προστασία της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων, η οδηγία 2003/88/ΕΚ για τον χρόνο εργασίας καθορίζει τις ελάχιστες απαιτήσεις για την οργάνωση του χρόνου εργασίας. Κάθε εργαζόμενος δικαιούται ελάχιστη περίοδο ημερήσιας ανάπαυσης διάρκειας έντεκα συναπτών ωρών ανά εικοσιτετράωρο. Παρόλο που επιτρέπονται παρεκκλίσεις από τον κανόνα αυτό για υπηρεσίες σχετικές με την υποδοχή, τη νοσηλεία και/ή την περίθαλψη που παρέχονται από νοσοκομεία ή παρόμοια ιδρύματα, οι παρεκκλίσεις αυτές θα πρέπει να αντισταθμίζονται με ισοδύναμη περίοδο ανάπαυσης. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει διευκρινίσει ότι η εν λόγω αντισταθμιστική ανάπαυση πρέπει να διαδέχεται άμεσα τον χρόνο εργασίας που υποτίθεται ότι πρέπει να αντισταθμίσει.

Ο χρόνος εφημερίας, κατά τη διάρκεια του οποίου ο εργαζόμενος υποχρεούται να παραμένει στον χώρο εργασίας ή σε άλλον τόπο που καθορίζεται από τον εργοδότη, πρέπει να υπολογίζεται ως χρόνος εργασίας. Στην περίπτωση που περιγράφεται, αν η εκτέλεση επαναλαμβανόμενων διαδοχικών εικοσιτετράωρων περιόδων εφημερίας δεν διακοπτόταν από έντεκα συναπτές ώρες ημερήσιας ανάπαυσης ανά εικοσιτετράωρο, τότε η κατάσταση αυτή δεν ήταν σύμφωνη με την οδηγία 2003/88/ΕΚ, η οποία ισχύει για τους εργοδότες τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα. Η ευθύνη για τη διασφάλιση της ορθής και αποτελεσματικής εφαρμογής της εθνικής νομοθεσίας που μεταφέρει τις οδηγίες της ΕΕ στο εθνικό δίκαιο εναπόκειται πρωτίστως στις αρμόδιες εθνικές αρχές, συμπεριλαμβανομένων των δικαστηρίων, καθώς μόνο αυτές μπορούν να αξιολογούν τα πραγματικά περιστατικά σε μεμονωμένες περιπτώσεις.

Στο πλαίσιο του ρόλου της ως θεματοφύλακα των Συνθηκών, η Επιτροπή παρακολουθεί τη συμμόρφωση όλων των κρατών μελών με την οδηγία, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Εάν η Επιτροπή διαθέτει αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με παραβιάσεις της οδηγίας 2003/88/ΕΚ, μπορεί να προβεί σε κάθε ενέργεια που κρίνει αναγκαία, σύμφωνα με το άρθρο 258 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.